31/05/2025
của người Việt hội tụ đủ đầy mọi ý nghĩa tốt đẹp mà con người hướng tới, thể hiện hệ giá trị nhân sinh quan mà con người mong cầu.
Tết Đoan Ngọ là tết gì? Đoan là mở, mở ra, còn Ngọ là giờ Ngọ, hình thức tính giờ theo 12 Địa Chi, tính từ Tí đến Hợi, bằng 2 vòng quay trên đồng hồ, tương đương với 24 giờ của một ngày. Ngọ là ngựa, là dương, là lửa. Chính ngọ là giữa trưa, thời điểm mặt trời (ngựa lửa) gần với trái đất nhất, nhiệt độ trong ngày cao nhất.
Nhưng tại sao ngày mùng Năm tháng Năm lại được chọn làm Tết Đoan Ngọ, chứ không phải một ngày nào khác trong tháng Năm. Bởi trong lịch số âm dương, những số lẻ như 1,3,5,7,9 đều là số dương, và số 5 đứng ở giữa dãy số dương, rất cân bằng, nên được coi là đẹp đẽ.
Số 5 cũng tượng trưng cho nhiều thứ tốt đẹp như ngũ hành, ngũ quan, ngũ phúc… Do đó, ngày mùng Năm tháng Năm được chọn làm Tết Đoan Ngọ là vì thế, đánh dấu giai đoạn mùa hè bước vào giai đoạn cực điểm với tiết Hạ Chí. Hai chữ “Đoan Ngọ” mang tính thông báo rằng, việc cúng tế cần được thực hiện vào thời khắc chính ngọ - giữa trưa để hiệp thông được cả tam tài Thiên - Địa - Nhân.
Ý nghĩa của Tết Đoan Ngọ mặc dù khác nhau ở các nền văn hoá đồng văn như Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản nhưng đều có tính chất đánh dấu những mốc thời gian, tiết khí quan trọng trong năm, giống như Tết Nguyên đán, Tết Trung thu.
Tuy nhiên, ngoài việc đánh dấu mốc thời gian, con người còn sử dụng Tết để phục vụ các mục đích thoả mãn nhu cầu vật chất và tinh thần. Gặp gỡ, sum họp, thăm hỏi, tạ ơn, cầu an, chúc phúc… song hành với hành vi tiệc tùng, ăn uống, ngao du, giải trí chính là hoạt động của ngày Tết.
Theo lịch nông vụ của người Việt, mỗi năm đều bắt đầu từ tháng 11 âm lịch, được thể hiện qua cách đếm Một - Chạp - Giêng - Hai, tức là bắt đầu vào vụ lúa chiêm. Đầu tháng 5 là kết thúc vụ lúa chiêm, bước vào đầu vụ lúa mùa. Lúc này, mùa màng đã được thu hái, đất đai đang được nghỉ ngơi trước khi bước vụ mùa mới.
Nhân lúc nông nhàn, người Việt làm lễ tạ ơn trời đất, tổ tiên và ăn mừng mùa vụ vào ngày này, và tạo ra Tết Đoan Ngọ hay Đoan Dương hay Giết sâu bọ. Cả ba cách gọi này đều bổ sung ý nghĩa cho nhau để tạo thành một cái Tết thuần nông nghiệp của văn minh lúa nước.
Thêm vào đó, khi nhìn vào kho tàng folklore, người Việt chúng ta có câu ca dao “Tháng năm là tết Đoan Dương/Nhớ ngày giỗ mẹ Việt Thường Văn Lang”. Do đó, ngày mùng Năm tháng Năm là ngày giỗ mẹ Âu Cơ. Nhà nhà sắp cơm, làm bánh, nấu rượu để cúng tế quốc mẫu, tưởng nhớ công ơn tổ tiên.
Cho dù cố ý hay vô tình xảo hợp, nhưng rõ ràng, Tết Đoan Ngọ của người Việt hội tụ đủ đầy mọi ý nghĩa tốt đẹp mà con người hướng tới, thể hiện hệ giá trị nhân sinh quan mà con người mong cầu. Thành kính công đức của trời đất, tổ tiên để cầu mong những vụ mùa bội thu và che chở cho con người sống khoẻ mạnh, no đủ, an vui hợp với đạo xoay chuyển của âm dương ngũ hành
