17/04/2026
> [!CAUTION]
phân tích này sặc mùi self-help, nếu bạn tính phản bác thì hãy cân nhắc luận điểm - luận cứ nằm trong bối cảnh của CAUTION, nếu muốn phản biện thì vui lòng tránh bất cứ tấn công cá nhân nào
"cái gì đang ổn thì đừng đụng vào"
Tôi nghe câu này biết bao nhiêu lần. Nhưng trong ngành của tôi thì còn có câu "nếu cuộc sống đang dễ dàng thì phải chuẩn bị cho lúc khó khăn".
Tôi từng va vào một nghịch lý, nếu vậy thì cuộc sống cứ xoay quanh chuẩn bị và đối phó rồi chuẩn bị sao? Nhưng ta không biết lúc nào mọi thứ sẽ dễ dàng hơn hoặc sẽ khó khăn hơn, chúng ta cũng không biết lúc nào chúng kết thúc hoàn toàn. Ta dễ dàng cảm thấy có vẻ khó khăn này đã kết thúc khi thấy mọi thứ bắt đầu dễ dàng, cũng có thể cảm thấy cuộc sống bế tắc khi mãi không thoát khỏi khó khăn không biết khi nào mới kết thúc, hoặc dùng một thứ dễ dàng để đương đầu với khó khăn với mong chờ (anticipation) hoặc niềm tin (belief) rằng nó sẽ sớm kết thúc. Đây là nguyên lý của tồn tại.
Vấn đề là khi khó khăn tới, chúng ta mới biết chúng ta cần gì, khi khó khăn đã qua thì chúng ta dễ dàng biết chúng ta cần gì, cho dù điều này không đúng lắm, nó hơi mâu thuẫn với nhau. Sự mâu thuẫn khiến chúng ta không có sự chuẩn bị khi nghĩ rằng nó sẽ không lặp lại, sự nhầm lẫn khiến ta chuẩn bị sai hướng. Khi cuộc sống dễ dàng, chắc chắn có gì đó ta có thể làm, để khiến những lúc khó khăn bớt khó khăn hơn hoặc nó trôi qua nhanh hơn (hoặc ít nhất là cảm giác như vậy). Sự khác biệt là phương cách đó có gây ra một zero-sum game cho chính ta hay sẽ gây ra cho người khác. Thú thực là khi giải quyết được một số zero-sum game thì tôi va vào bài toán ba vật thể, khi giải được một số case thì tôi đau khổ và buộc phải chấp nhận là sức người có hạn, nhưng cũng phải chấp nhận là có những thứ mình làm được nhưng đã trì hoãn không làm vì nhầm lẫn thứ mình đang đối mặt.
Một trong những tranh luận tiêu biểu nhất bên cạnh nhảy việc hay làm lâu, cống hiến hay bóc lột, sòng phẳng hay ghi nhận, thì lương, thu nhập, hiệu suất và phúc lợi là thứ được ghi nhận trong top 10 vấn đề được bàn cãi trong 3 năm gần đây.
Thu nhập và lương: có bao gồm tăng ca không, tính theo giờ làm như nào, công nhật như nào? Có quy định trong luật không? #549
Vậy còn phúc lợi? #550
Phúc lợi được coi là phần thưởng và công cụ cạnh tranh giữa các công ty hay giữa các cá nhân ( người lao động)? Nghỉ ngày thứ 7, nghỉ ngày chủ nhật, lương tháng 13, thưởng quý, thưởng năm, thưởng hiệu suất? Ví dụ một công ty nói là lương tháng 13 không bắt buộc, tùy tình hình kinh doanh, nhưng tôi không có nghĩa vụ báo cáo tình hình kinh doanh cho nhân viên (thực tế là như vậy), nhưng tôi có nghĩa vụ báo cáo cho công đoàn không? Công đoàn có nghĩa vỵ báo lại cho người lao động không? #551
> [!CAUTION]
[!DISCLAIMER]
tôi không ám chỉ ai, và không có ý định ám chỉ ai trong tương lai. Mọi ảnh hưởng cần phải đo lường hơn là cảm giác, và mọi thứ liên quan tới trả đũa là vi phạm pháp luật.
luật tự do ngôn luận nói gì về cấm trừng phạt ngầm hay công khai? Giống như hiệp định Paris có nói các công ty thuộc các nước liên quan không được chơi xấu nhau để trả đũa do kết quả của hiệp định? #552
Lý do tôi nói sau đây và so sánh sau đây, chủ yếu là vì có cảm giác rằng các mạng lưới đa cấp đang hoạt động trở lại và rủi ro là có thật. Tức là dưới góc nhìn của lấy pháp luật làm lời hứa nhưng không có gì đảm bảo thì khác gì các công ty kim tự tháp đâu? công ty hứa hạn về việc nếu có đơn hàng (conversion) từ người bạn giới thiệu (lead) thì bạn sẽ nhận hoa hồng. Nhưng cuối tháng thì cứ nói không có dù có? Điều gì và ai sẽ quản trị thứ này nếu không có dữ liệu hoặc đạo đức phổ quát?
Lấy vị dụ (không liên quan tới ai, đặc biệt là công ty của con bé bị trầm cảm phải nghỉ việc 2 năm mà không được giải quyết bảo hiểm xã hội hay bảo hiểm thất nghiệp để có tiền chữa bệnh), tăng ca sẽ giúp kiếm thêm thu nhập, đây là một phúc lợi.
> [!WARNING]
[!DISCLAIMER]
Đây là một phân tích giúp bạn lựa chọn công việc, không phải thứ dùng để đem ra đòi hỏi và phá rối gây thiệt hại cho các tổ chức và các cá nhân liên quan đã thảo thuận (hợp đồng hoặc ngầm đồng thuận) khiến việc thiệt hại kinh tế dẫn tới tấn công cá nhân hoặc hạn chế khả năng tiếp cận công việc tốt trong tương lai của người viết. Một số công ty đã siết tăng ca trong một số thời điểm vì sự phiền phức không đáng có.
Lại quay lại ví dụ thế này: quản lý lấy lý do tạo điều kiện cho tăng ca để khiến bạn tăng ca. Đó có phải là phúc lợi không? Nhiều người phải tăng ca, bạn thì không, đó có phải là phúc lợi không? Nếu nghĩ theo kiểu này: người cần tiền thì được tạo điều kiện tăng ca, người không cần thì tạo điều kiện để không tăng ca, đó gọi là phúc lợi. Nhưng ngược lại (đã ghi nhận nhiều công ty ở Nhật Bản), người không thích tăng ca làm khó dễ những người tăng ca vì họ kiếm được nhiều hơn. Tại sao lại có sự phiền phức này dẫn tới sự phiền phức khác đã nói trong tuyên bố miễn trừ trách nhiệm ở trên? (ghi nhận thực tế), nói đơn giản là zero-sum game.
- Nếu giờ làm hết việc thì lấy gì mà tăng ca?
- Đằng nào cũng tăng ca và nhận lương x1.5, sao không đảm bảo hiệu suất x1.5?
- Tăng ca không có việc vậy tôi để dành việc tăng ca
- Tôi để dành việc cho cậu có việc tăng ca
Nên mới nói trong #547 và tuyên bố miễn trừ trách nhiệm và loạt bài về việc tôi làm hết thì cậu sẽ không làm gì. Hãy giữ lại các nấc thang chuyển việc thay vì đòi công bằng bình đẳng và khiến nó mất đi. Đây cũng là mối quan hệ của , thu nhập, income và phúc lợi, mà tôi nói rất nhiều: (tất nhiên không phải tôi sáng tạo ra, chỉ là diễn giải dưới góc nhìn của tháp nhu cầu Mashlow):
- người ở quê đổ lên thành phố vì ở quê không có gì làm để ra tiền
- chấp nhận công việc bán thời gian, ngày 12-18 tiếng để có tiền trang trải cuộc sống, lo cho gia đình (nghĩa là không có các chế độ bảo hiểm, phụ cấp)
- công việc full time, làm nhiều lương ít nhưng vẫn không có phụ cấp và bảo hiểm nhưng có kinh nghiệm để nhảy việc
- hoặc bắt đầu có bảo hiểm nhưng kinh nghiệm không phù hợp để nhảy việc hoặc thăng tiến
- làm nhiều lương nhiều, làm ít lương ít, phúc lợi tùy tâm
- lương sống ổn, phúc lợi tốt
- lương tốt phúc lợi tốt, work-life balance
- Tự do tài chính bla bla
Có thể nhiều người nói đó là đỉnh cao sự nghiệp, vậy giả sử đó là đỉnh cao sự nghiệp, thì lương - thu nhập - phúc lợi là một bài toán 3 vật thể với một số người và trilemma với một số.